Gần chục năm trở lại đây, làn sóng “truyện ngôn tình” Trung Quốc đã làm mưa làm gió trong giới trẻ Việt Nam, nhất là truyện ngôn tình mang hơi hướng cổ xưa như cung đấu/ trạch đấu. Phim tình cảm cổ trang Trung Quốc thì khỏi bàn, khiến dân tình nghiện ngập. Thế nhưng, ông tổ của mấy thứ văn chương phim ảnh nhảm nhí trên lại là một tác phẩm thứ dữ, dữ tới độ Trung Quốc có hẳn ngành học riêng (Hồng học) chuyên nghiên cứu về tác phẩm này.

Đó là “Hồng Lâu Mộng” của Tào Tuyết Cần.

“Khai đàm bất thuyết Hồng Lâu Mộng

Độc tận thi thư diệc uổng nhiên”

(Mở miệng không nói về Hồng Lâu Mộng

Thì đọc hết sách vở cũng vô ích)

Bộ tiểu thuyết đồ sộ này đánh dấu sự ra đời của loại tiểu thuyết tình cảm nam nữ tương đối tự do, thổi một làn gió mới vào văn chương chính thống trước đó chỉ nặng về tư tưởng, thiên nhiên, thời đại, ý chí con người.

Chuyện tình “tay ba” xuyên suốt bộ tiểu thuyết là chuyện tình giữa chàng công tử ngậm ngọc Giả Bảo Ngọc và hai cô tiểu thư Lâm Đại Ngọc – Tiết Bảo Thoa. Chàng công tử bị giằng xé giữa mong muốn tự do của bản thân thoát khỏi nề nếp ràng buộc của gia đình phong kiến – và thói quen ngoan ngoãn vâng lời của một đứa trẻ sinh ra trong gia đình Nho giáo. Sự giằng xé này chi phối luôn chuyện tình của chàng khi hai tiểu thư là đại diện cho hai phía nội tâm của chàng: sự tự do phóng khoáng của Đại Ngọc và sự nề nếp chuẩn mực của Bảo Thoa.

Hồng Lâu Mộng có thể nói là “đặt nền móng” cho tiểu thuyết tình cảm hiện đại Trung Quốc. Tiểu thuyết dày đặc tình tiết, có khối lượng đồ sộ từ nhân vật tới bối cảnh vàsự kiện (235 nhân vật đàn ông, 213 nhân vật đàn bà – một khối lượng nhân vật khổng lồ nếu so với Chiến tranh và hòa bình có chừng 500 nhân vật) – tạo ra một thế giới yêu hận tình thù, nơi có đủ “minh tranh ám đấu” (tranh đoạt công khai hoặc giấu mặt) – không khác gì tiểu thuyết hiện đại có chủ đề tương tự.

Thế nhưng, dĩ nhiên đó không phải là lý do khiến cả một ngành nghiên cứu được lập ra chỉ để nghiên cứu bộ sách này. Hồng Lâu Mộng ngoài bút pháp tuyệt vời, thì tư tưởng mới là điểm mấu chốt mang lại sức sống vĩnh viễn cho nó. Tư tưởng Tam giáo Nho – Phật – Lão chi phối toàn bộ tác phẩm và khao khát sâu nhất ẩn dưới toàn bộ các tình tiết là khao khát về sự giải thoát khỏi vòng đời luẩn quẩn thị phi; khao khát hiểu được ý nghĩa sự tồn tại của mình trong cuộc đời này.

Chuyện tình trong Hồng Lâu Mộng chỉ là cái lớp vỏ để chuyển tải ý tưởng đó.

Bảo Ngọc là một khối đá thiêng từ thời bà Nữ Oa đội đá vá trời, đã khởi tâm phàm tục, từ bỏ vị trí Thần Anh thị giả ở cung Xích Hà trên thượng giới để giáng hạ trần gian. Đại Ngọc vốn là Giáng Châu tiên tử, người vì cảm ngộ ân nghĩa lúc thị giả Thần Anh rưới cam lộ cho mình tu thành tiên mà trợ giúp việc Thần Anh hạ trần. Toàn bộ câu chuyện của hai người trong cả một tấn bi kịch cuộc đời tác động tới hàng trăm nhân vật xung quanh đều được coi như là nhân duyên đã được định trước. Tất cả như một kịch bản, mà đạo diễn đã sắp đặt từ đầu đến cuối.

Phải chăng ý tác giả là cuộc đời cũng như thế, mỗi người chúng ta đều đang diễn vai của mình. Mọi sinh hoạt, thành công hay thất bại của ta đều đã được an bài, ta gọi đó là số mệnh. Diễn tuồng xong rồi, ra sau hậu trường thì ai cũng như ai. Cuộc đời là vậy đấy, nào khác chi giấc mộng.

“Đầy trang những chuyện hoang đường,

Tràn trề nước mắt bao nhường chua cay.

Đừng cho chỉ giả là ngây,

Ai hay ý vị đong đầy bên trong”

(Hồng Lâu Mộng)

Tư tưởng phức tạp là vậy, nhưng cuốn sách lại cuốn hút bởi tình tiết sinh động, thú vị, bởi những kiến thức phong phú về đời sống các gia đình quý tộc lớn thời xưa, về tâm lý của con người, về tu tiên và huyền thuật.

Muốn hiểu tư tưởng chi phối nền văn hóa Trung Hoa, đích thực là không thể không đọc Hồng Lâu Mộng. Ngay chính Mao Trạch Đông đã phải nhận xét thế này sau rất nhiều lần đọc: “Mỗi người nên đọc cuốn tiểu thuyết này 5 lần trước khi muốn đưa ra bất kì một nhận xét gì về nó. Dẫu đã từng được cày nát qua nhiều thế kỉ, cuốn sách với hơn 600 nhân vật độc đáo và đa dạng Hồng Lâu Mộng vẫn là một kho chứa nhiều điều bí ẩn.”

Hồng Lâu Mộng được xếp thứ nhất trong Tứ đại kỳ thư Trung Hoa gồm Hồng Lâu Mộng, Tam Quốc diễn nghĩa (La Quán Trung), Tây du ký (Ngô Thừa Ân) và Thủy Hử (Thi Nại Am).

Hồng Lâu Mộng cũng được đánh giá là “tuyệt thế kì thư” (pho sách lạ nhất đời), thật sự phản ánh toàn diện và sâu sắc gương mặt văn hoá Trung Hoa.

Bình luận

comments